In de media

Waarom is het belangrijk om dit bijna onbekende Rotterdamse oorlogsverhaal te vertellen?

"We kennen allemaal Anne Frank, maar Rotterdam heeft ook een dagboekschrijfster: Carry Ulreich. Zij overleefde de oorlog en zat samen met 150 andere leerlingen op het Joods Lyceum. In 1941 moesten alle Joodse leerlingen van de openbare scholen af. De gemeente Rotterdam richtte toen snel aparte Joodse scholen op, waaronder het Joods Lyceum. De meeste leerlingen hebben de oorlog niet overleefd. Dit verhaal brengt de oorlog dichtbij: het gaat over leeftijdsgenoten van Rotterdamse kinderen, die letterlijk om de hoek woonden. Uiteindelijk draait het om de boodschap dat dit nooit meer mag gebeuren, voor geen enkele bevolkingsgroep."

Wat hoop je dat leerlingen meekrijgen van Het Vergeten Lyceum?

"Dat ze leren over Jodenvervolging en de Holocaust, maar vooral dat ze begrijpen hoe belangrijk de rechtsstaat en democratie zijn. Die zijn er om ons te beschermen. Als dat toen had gewerkt, had de oorlog een andere afloop gehad. Dit waren onze Rotterdamse kinderen, dat moeten we blijven beseffen."

Klasgenoot van bedenker van Fabeltjeskrant

Opvallend detail: Ab van Dam was tot de zomer van 1941 klasgenoot van Leen Valkenier, die later beroemd zou worden als de schrijver van de Fabeltjeskrant. Beiden deden in 1941 eindexamen aan de mulo-B 12 aan de Kastanjedaal op Rotterdam-Zuid.

Is het toeval dat beide klasgenoten fabels gingen schrijven? Misschien niet. De klas van Ab van Dam en Leen Valkenier kreeg op de mulo Frans van de legendarische ‘Pa Meij’ (Thrijphon Alphonse Paulus Meij). Een introverte docent die pas loskwam als hij het kon hebben over zijn geliefde taal, het Frans.

Volgens een andere klasgenoot, Ab König, waren Pa Meijs lessen over de fabels van Jean de la Fontaine zeer inspirerend. De leerlingen fantaseerden er samen over en spraken er onderweg naar huis over door. “Wij hadden geen hekel aan die lessen – integendeel – we hadden er wat mee, we praatten erover, we fantaseerden erover, en die fantasieën werden ongeweten de grondslag voor wat later de Fabeltjeskrant zou worden,” schreef Ab König na de oorlog in een brief (Privécollectie van Cora König).

Volgens Fabeltjeskrant-kenner Peter de Klerk zat het anders. Producent Thijs Chanowski speelde al sinds 1964 met het idee voor een televisieprogramma over fabels. In 1968 kwam hij in contact met Leen Valkenier. Daaruit ontstond in 1968 de Fabeltjeskrant, het bekende kinderprogramma.

Een afgebroken toekomst

Veel leerlingen uit de muloklas van Ab zouden later iets kunstzinnigs gaan doen: schrijven, schilderen, musiceren. Van Ab van Dam weten we dat hij schrijver had willen worden. Op het Joods Lyceum deed hij aan toneel. Ook schreef hij voor de schoolkrant van het Joods Lyceum: een verhaal over de lente van 1942. Dat zou Abs laatste lente worden. Op 2 maart 1943 werd Ab van Dam gedeporteerd naar Sobibor, waar hij meteen na aankomst werd vermoord. Zijn verhaal Mierenschool is nu eindelijk gepubliceerd, op de website van Het Vergeten Lyceum. Met zijn verhaal krijgt een vergeten hoofdstuk uit de Rotterdamse oorlogsgeschiedenis alsnog een stem.