Klas 1

Van de eerste klas van het Joods Lyceum weten wij het minst. Van deze klas is geen klassenfoto bewaard gebleven. Er is ook geen leerlingenlijst. We weten alleen dat deze klas in december 1941 36 leerlingen had (bron). Hoe komen we achter hun namen? Via dagboeken en via de schoolarchieven van andere scholen. De leerlingen van klas 1 waren namelijk toegelaten op andere middelbare scholen.

Aantal leerlingen

• 1941, 23 oktober: 36 leerlingen (bron)
• 1942, 15 september: 25 leerlingen – [18 jongens en 7 meisjes; 6 van de 18 jongens waren buitenleerlingen, dus van buiten Rotterdam] (bron)

Wie zaten zeker in klas 1 van het Joods Lyceum? 

• Albert Kleinkramer (Appie) – kwam van hbs Dordrecht (bron)
• Esther Rosalina Kleinkramer (Stella) – kwam van een onbekende lagere school in Dordrecht (bronnen)
• Simon Kleinkramer (Simon) – kwam van een onbekende lagere school in Dordrecht
• Hans Cats (Hans) – kwam van Jacob Marisschool, Hillegersberg (bron)
• Ernst Leopold Presseisen (Ernst) – kwam van de gemeentelijke ulo aan de Hooidrift, Rotterdam (voorheen de Jagerstraat), met als schoolhoofd Kooimans (bron)
• Daniël Weijl – kwam van een onbekende lagere school in Gouda
• Moritz Körner (Bubi) – kwam van een onbekende lagere school in Gouda.

Drie van deze leerlingen weten we dankzij het dagboek van Esther van Vriesland. Esther schreef in haar dagboek:

"De 1e klas (Stella, Appie, Simon), moesten ook naar binnen" (bron).

Esther kende deze kinderen goed: Stella Kleinkramer, Appie Kleinkramer en Simon Kleinkramer waren nichten en neven van haar uit Dordrecht. Ook een andere leerling uit Dordrecht, Jules Benedictus uit de tweede klas, vertelde eens in een interview dat Stella, Appie en Simon op het Joods Lyceum zaten:

"Ik kende wel de Kleinkramers, maar die kende ik pas van het moment dat we samen naar Rotterdam gingen, toen leerde ik pas die kinderen kennen. Dat was Simon Kleinkramer en Appie en Stella van de Reeweg." (bron)

Ook Hans Cats en Ernst Presseisen zaten in schooljaar 1941-1942 in klas 1 van het Joods Lyceum. Zij zouden eigenlijk naar het Libanon Lyceum gaan. Daar stonden zij al ingescheven in het adresboek, maar hun namen werden doorgestreept: 

De doorgekruiste namen van Hans Cats en Ernst Leopold Presseisen in het archief van het Libanon Lyceum (bron). Zij waren in het voorjaar van 1941 toegelaten op het Libanon Lyceum, maar mochten er van de Duitse bezetter niet beginnen. Na de oorlog vertelden zij dat zij naar het Joods Lyceum gingen (bron).

Ten slotte waren ook Daniël Weijl en zijn pleegbroer Bubi Körner eersteklassers op het Joods Lyceum. Zij kwamen elke dag met de trein uit Gouda. 

Hoe weten we dat Daniël en Bubi in de eerste klas zaten?

Wie zaten mogelijk in klas 1 van het Joods Lyceum? 

• Bernard Hamburger (Bert) – kwam van Van Oldenbarneveltschool (R'dam)
• Bertha de Winter – kwam van een school op het Jozef Israelsplein (R'dam)
• René Abraham – kwam van Rotterdamse Schoolvereniging (R'dam)
• Salomon Louis Kets de Vries – kwam van een school in de C.P. Thielestraat (R'dam)
• Richard Bouwman – kwam van Van Oldenbarneveltschool (R'dam)
• Eva Pierot – vorige school nog onbekend (R'dam)

Bert Hamburger, Bertha de Winter, René Abraham en Salomon Louis Kets de Vries hadden in 1941 toelatingsexamen gedaan voor het Erasmiaans Gymnasium. Ze waren aangenomen (bron). Wat zullen ze trots zijn geweest dat ze naar het mooie, nieuwe gymnasiumgebouw aan de Wytemaweg mochten. Tot die brief kwam.

Richard Bouwman en Eva Pierot hadden toelatingsexamen gedaan voor het Rotterdams Lyceum (bron). Samen met 54 anderen waren zij daar toegelaten tot de eerste klas. In september 1941 mochten de anderen beginnen op hun nieuwe school. Richard en Eva niet. 

Toch kunnen we er niet zomaar van uit gaan dat deze leerlingen naar het Joods Lyceum gingen. Sommige leerlingen kregen thuis les, bijvoorbeeld omdat hun ouders het Joods Lyceum te ver weg vonden. Dit gold bijvoorbeeld voor Charlotte Vles, al uit een hogere klas, die in Hillegersberg woonde (bron). Andere ouders stuurden hun kinderen naar een Joods Lyceum in een andere stad, bijvoorbeeld als daar familie woonde. Dit gold bijvoorbeeld voor Sonja Taub, die in Rotterdam op het Erasmiaans Gymnasium had gezeten. Zij ging niet naar het Joods Lyceum Rotterdam, maar naar het Joods Lyceum in Den Haag, waar haar grootmoeder woonde. Misschien vonden haar ouders de afstand tussen hun huis (in Rotterdam-West) en het Joods Lyceum (in Rotterdam-Oost) te groot (bron). Verder waren er Joodse leerlingen die er weinig voor voelden om naar een Joodse school te laten gaan, zoals Frits Frenkel.

Het is dus aannemelijk dat Bert Hamburger, Bertha de Winter, René Abraham, Salomon Louis Kets de Vries, Richard Bouwman en Eva Pierot op het Joods Lyceum zaten, maar het is niet zeker. Daarom zijn hun namen en verhalen nog niet toegevoegd aan deze website. 

Wie waren dan de andere leerlingen van klas 1? 

Dat weten we nog niet. Misschien zaten in deze klas broertjes of zusjes van leerlingen uit hogere klassen. Zoals Gitte Bronia Kindler, het zusje van Mundi Kindler uit klas 5 gymnasium. Of Abraham van Zwanenbergh, broertje van Leny van Zwanenbergh uit klas 3. Of Maurice Swaluw, broertje van Abraham Swaluw, ook uit klas 3. Of Duifje van Buren, het jongere zusje van Simon van Buren.

Waarschijnlijk kwamen de meeste leerlingen van klas 1 uit Rotterdam. Waarom? Omdat op 15 september 1942, dus in het tweede schooljaar van het Joods Lyceum, 25 leerlingen in de tweede klas zaten, 18 jongens en 7 meisjes (bron). Dat betekent dat er van de aanvankelijke 36 leerlingen 9 leerlingen niet waren meegegaan naar de tweede klas. Bijvoorbeeld omdat zij waren blijven zitten, omdat zij gedeporteerd waren, of omdat zij niet meer naar school konden komen omdat het openbaar vervoer inmiddels verboden was voor Joden. Het betekent ook dat de resterende 25 leerlingen hoogstwaarschijnlijk op loopafstand van de school woonden.

De hoop is dat er een klassenfoto, dagboek of ooggetuigenverslag opduikt van een leerling uit klas 1 die de oorlog overleefde. Misschien levert dit nieuwe namen op. De redactie van Het Vergeten Lyceum komt daarom graag in contact met nabestaanden of verwanten van Eva Pierot, Ernst Presseisen en Bert Hamburger.