Klas 4 gymnasium was klein. Het gebouw van het Joods Lyceum was ook klein. Daarom had klas 4 gym vaak samen les met klas 4 hbs. Op het lesrooster van het Joods Lyceum is te zien dat zij de vakken Nederlands, Frans, Duits, geschiedenis en gymnastiek samen volgden. Maar klas 4 gym zat ook wel eens samen met klas 3: voor de vakken Engels, scheikunde en wiskunde. Alleen met de vakken Grieks en Latijn zaten de 4-gymleerlingen dus met elkaar. Zo herinnerde oud-leerling Tinus Tels het zich:
Voor klassieke talen werden wij met zijn vieren gezien als één klas. Maar met natuurwetenschappen en moderne talen zaten we samen als één grote klas van het vierde leerjaar met 32 kinderen van de moderne school erbij.
Tels, Brieven aan Eden voor Project Genius (2004, 5 april) [Ongepubliceerd, via familie] (originele Engelse tekst).
Bij de vakken Latijn en Grieks zat klas 4 gymnasium dus met maar een paar leerlingen in de klas. Hun docent klassieke talen, Egon Stein, maakte er een feestje van. Tinus Tels had goede herinneringen aan hem:
De klassen waren klein, omdat er niet zoveel Joden in Rotterdam woonden. De sfeer was niet hard en streng, zoals op de meeste Nederlandse scholen, maar prettig en informeel. Onze leraar Latijn had geen stoel en geen tafel (er was niets in die school). Maar hij had een barkruk gevonden die hij vlak tegen de eerste rij lessenaars schoof. Toen zei hij tegen ons, vier leerlingen van de vierde klas van het gymnasium, dat we zo dicht mogelijk bij hem moesten gaan zitten. Daar zat hij dan, een magere, lange man die boven ons uittorende op zijn barkruk. Zijn eerste woorden waren, voor een Nederlandse vierde klas, opmerkelijk: "Goed zo. Als jullie deugnieten niet je best doen, spuug ik op jullie hoofden." Dit zei hij met het zware accent van de provincie Noord-Brabant waar hij vandaan kwam. Hij was in veel opzichten de beste leraar die ik ooit heb gehad. Tweeënhalf jaar later werden hij, zijn vrouw en hun jonge baby vermoord in Auschwitz.
Tels, Brieven aan Eden voor Project Genius (2004, 5 april) [Ongepubliceerd, via familie] (originele Engelse tekst).
Waarom weten we zeker dat deze leerlingen in klas 4 gymnasium zaten?
De leerlingen hieronder zaten met zekerheid op het Joods Lyceum. Op hun vorige school deden zij 3 gymnasium. Zij gingen over naar de volgende klas. Het is dus logisch dat zij op het Joods Lyceum in klas 4 gymnasium zaten. Maar het kan zijn dat zij waren overgestapt naar hbs. De hbs duurde een jaar korter. Misschien dachten hun ouders: liever zo snel mogelijk een diploma.
Nan Hamburger is waarschijnlijk een van de twee leerlingen die tijdens het schooljaar overstapte van gymnasium naar hbs. In de zomer van 1941 was zij op het Coornhert Gymnasium bevorderd naar de vierde klas (bron). Op het Joods Lyceum zat zij dus waarschijnlijk in klas 4 gymnasium. Maar het kostte de buitenleerlingen uit Gouda veel tijd om elke dag op en neer te reizen naar Rotterdam. Ook had Nan op haar laatste rapport van het Coornhert Gymnasium twee onvoldoendes, voor Grieks en Latijn (bron). Dat zijn twee goede redenen om over te stappen op de hbs. Zo kon zij Grieks en Latijn laten vallen en had zij minder huiswerk.
De redactie van Het Vergeten Lyceum probeert de namen te achterhalen van alle leerlingen van het Joods Lyceum. Vaak is dat puzzelen. Hierboven kwam de redactie tot 6 (mogelijke) leerlingen, onder wie twee jongens. Dat klopt niet met wat Tinus Tels schreef:
"In de Sjoah deden wij vier leerlingen het erg goed. Drie overleefden het, maar één raakte een beetje de weg kwijt en heeft de rest van zijn leven als kluizenaar doorgebracht, helemaal alleen ergens op de heide." (citaat en bron)
Tinus Tels heeft het dus over 4 leerlingen: hijzelf, een andere jongen die overleefde, nog iemand die het overleefde en iemand die stierf:
Leerling 4: De leerling die stierf moet Claar Slager zijn (omdat zij met zekerheid in 4 gymnasium zat). Of was het Simon van Vriesland? Ook hij zat in klas 4 gymnasium. Tenzij hij net als Nan Hamburger was overgestapt op 4 hbs.
Leerling 3: De onbekende leerling (m/v) die overleefde kan Lieneke van Praag zijn geweest.
Leerling 2: Wie was dan de onbekende jongen die overleefde?
Tenzij Tinus Tels het met zijn 4 leerlingen had over het tweede schooljaar op het Joods Lyceum. Misschien waren er toen 2 leerlingen minder? Inderdaad zijn er aanwijzingen dat Claar Slager in het tweede schooljaar door haar moeder thuis is gehouden. En Simon van Vriesland kon in het tweede schooljaar niet meer naar school komen omdat hij geen reisvergunning meer kreeg. Maar in het tweede jaar van het Joods Lyceum was er geen 5e klas gymnasium meer (bron). Voorlopig blijft het dus een raadsel.
Reacties
Er zijn nog geen reacties.