Het papieren spoor
Op zoek naar het verhaal van Hans Cats
- Vak: Vakoverstijgend (Mens en maatschappij, Nederlands)
- Lesduur: 30 + 30 minuten (eventueel met pauze)
- Niveau: Bovenbouw primair onderwijs
- Domeinen: Omgaan met historische bronnen, analyseren, overleggen, bijschrift schrijven, presenteren, luisteren
- Kerndoelen: 1B, 2C, 3C, 4B, 25C, 27A, 27B
- Voorkennis: Deze opdracht is ook geschikt voor leerlingen zonder voorkennis. Het helpt als leerlingen weten dat Nederland tussen 1940 en 1945 bezet was door nazi-Duitsland en dat we deze periode de Tweede Wereldoorlog noemen.
Kernvraagstelling
Het papieren spoor kan ons iets vertellen over iemands persoonlijke oorlogsgeschiedenis.
Wat is een kernvraagstelling (statement of inquiry)?
Leerdoelen
- De leerling leert het verschil tussen objectief beschouwen en interpreteren.
- De leerling leert dat historische gebeurtenissen papieren sporen achterlaten.
- De leerling leert dat de naam van de bron iets vertelt over de informatie in de bron.
- De leerling ervaart dat de Tweede Wereldoorlog in de eigen omgeving heeft plaatsgevonden.
- De leerling leert kritisch en creatief na te denken over historische bronnen.
- De leerling durft zijn bijschrift voor te lezen aan de klas.
De les in het kort
Wat is het verhaal?
De leerlingen gaan dit verhaal zelf ontdekken. Van te voren horen zij alleen dat het gaat om een waargebeurd oorlogsverhaal over een jongen van twaalf jaar uit Rotterdam.
Hans Cats woonde in Hillegersberg. Aan het begin van de oorlog was hij twaalf jaar. Hij zat op de Jacob Marisschool. Deze school fungeerde in mei 1940 als noodziekenhuis en werd later gevorderd door de Wehrmacht. In 1943 werd Hans gearresteerd, samen met zijn ouders en zijn oudste zus. In doorvoerkamp Westerbork vierde hij voor het eerst Chanoeka. Hans, zijn ouders en zijn beide zussen kwamen terecht in concentratiekamp Bergen-Belsen. Aan het eind van de oorlog werden zij met 2.000 andere gevangenen op een trein gezet. Die trein werd door de Amerikanen bevrijd bij het dorp Farsleben.
Didactische uitgangspunten
- Leerlingen gaan zelfontdekkend leren aan de hand van primaire bronnen;
- Leerlingen gaan actief participeren;
- Leerlingen werken toe naar een eindproduct dat gedeeld kan worden;
- In de les komen meerdere domeinen aan bod;
- Het lesmateriaal gaat over het persoonlijke verhaal van een leeftijdsgenoot uit de eigen omgeving.
Wat gaan de leerlingen doen?
Iedereen onderzoekt iets anders. Eerst in tweetallen (of individueel), daarna in groepjes. Elk tweetal of elke leerling onderzoekt één ‘papieren voetstap’. Die ‘voetstap’ kan een historische foto zijn of een historisch document. Elke foto en elk document is genummerd: 1a en 1b, 2a en 2b, 3a en 3b, tot en met 10a en 10b. De a- en b-nummers hangen met elkaar samen: de voetstappen 1a en 1b vertellen iets over elkaar. In totaal zijn er 20 ‘voetstappen’. Samen vormen de voetstappen een spoor: de oorlogsgeschiedenis van Hans Cats.
- Analyseren: Leerlingen gaan kritisch kijken naar ‘hun’ foto of document. Ze krijgen een hand-out met vragen. Op de hand-out staan vragen als: Wat zie je hier? Waar denk je dat deze foto is genomen? Wanneer denk je dat deze foto is genomen? Wat valt je verder op? Eerst gaan de leerlingen objectief beschrijven wat ze zien. Daarna mogen ze interpreteren en speculeren.
- Overleggen: Leerlingen gaan overleggen met hun ‘zusterteam’. Elke ‘voetstap’ heeft een ‘zusje’ met hetzelfde nummer: 1a en 1b, 2a en 2b. Foto’s en documenten met dezelfde nummers hebben iets met elkaar te maken. Zusterteams laten elkaar hun foto of document zien en vertellen wat ze zien en denken. Wat komen zij door het andere document nog meer te weten?
- Bijschrift schrijven: Leerlingen schrijven een bijschrift bij hun foto of document. Daarbij denken ze aan de vier W’s: Wat, Wie, Waar, Wanneer? Ze schrijven het bijschrift achter op hun foto of document.
- Presenteren: De leerlingen laten hun foto of document zien aan de klas en lezen vanaf de achterkant hun bijschrift voor. Dat gebeurt op chronologische volgorde: 1a, 1b, 2a, 2b enzovoort. Zo vertellen leerlingen samen het spoor van Hans Cats.
- Reflecteren: De leerkracht stelt vragen aan de leerlingen over het werken met bronnen. De leerkracht vraagt wat de meeste indruk maakte en welke vragen zij nog hebben.
- Luisteren: De leerkracht vertelt het uitgebreide verhaal van Hans Cats of leest het verhaal voor van de website van Het Vergeten Lyceum. Zo kunnen de leerlingen horen of hun analyses en aannames kloppen en horen zij het hele verhaal.
Lesmateriaal
- Download de docentenhandleiding.
- Download de hand-outs voor leerlingen (aparte hand-out voor foto's en hand-out voor documenten).
- Download de pdf met de beelden (foto's en documenten voor leerlingen).
Reacties
Er zijn nog geen reacties.